Тэарэтычная астраномія — раздзел нябеснай механікі, які займаецца вылічэннем эфемерыд і вызначэннем арбіт нябесных целаў. У наш час дзеля вылічэння арбіт пераважна выкарыстоўваюцца радыётэхнічныя вымярэнні і лазерную лакацыю.
Астраномы-тэарэтыкі выкарыстоўваюць шырокі спектр інструментаў, якія ўключаюць аналітычныя мадэлі (напрыклад, палітропы для набліжаных паводзін зорак) і разлікі колькаснага мадэлявання. Кожны з метадаў мае свае перавагі. Аналітычная мадэль працэсу, як правіла, лепш дае зразумець сутнасць таго, чаму гэта (нешта) адбываецца. Лікавыя мадэлі могуць сведчыць пра наяўнасць з’яў і эфектаў, якіх, верагодна, інакш не было б відаць[1][2].
Тэарэтыкі ў галіне астраноміі імкнуцца ствараць тэарэтычныя мадэлі і высветліць у даследаваннях наступствы гэтых мадэляванняў. Гэта дазваляе назіральнікам шукаць дадзеныя, якія могуць абвергнуць мадэль або дапамагаюць ў выбары паміж некалькімі альтэрнатыўнымі або супярэчлівымі мадэлямі. Тэарэтыкі таксама эксперыментуюць ў стварэнні або перайначванні мадэлі з улікам новых дадзеных. У выпадку неадпаведнасці агульная тэндэнцыя складаецца ў спробе зрабіць мінімальнымі змены ў мадэлі і адкарэктаваць вынік. У некаторых выпадках вялікая колькасць супярэчлівых дадзеных з часам можа прывесці да поўнай адмовы ад мадэлі.
Тэмы, якія вывучаюць тэарэтычныя астраномы: зорная дынаміка і эвалюцыя галактык; буйнамаштабная структура Сусвету; паходжанне касмічных прамянёў, агульная тэорыя адноснасці і фізічная касмалогія, у прыватнасці касмалогіі зорак і астрафізіка. Астрафізічныя адноснасці служаць інструментам для ацэнкі уласцівасцяў буйнамаштабных структур, для якіх гравітацыя адыгрывае значную ролю ў фізічных з’явах і асновай для даследаванняў чорных дзюр, астрафізікі і вывучэння гравітацыйных хваль. Некаторыя шырока прынятыя і вывучаныя тэорыі і мадэлі ў астраноміі, цяпер уключаны ў Lambda-CDM мадэлі, Вялікі выбух, пашырэнне космасу, цёмнай матэрыі і фундаментальныя тэорыі фізікі.